یادگیری قبل از خواب

حتما تا به حال برایتان پیش آمده است مسئله هایی را که هنگام شب فکر شما را به شدت مشغول کرده و پاسخی برای آن پیدا نکردهای، هنگام صبح به راحتی و با یک تمرکز کوچک حل کنید. اگر دقت کرده باشید، بعضی دوستانتان مطالعه ی دروس در هنگام شب و بعضی ها مطالعه در صبح خود را پیشنهاد می کنند. شاید به نظر برسد این مسئله، به عادات شخصی و رفتاری هر فرد بستگی دارد. یعنی یک فرد خاص با مطالعه ی همه دروس در شب، نتیجه ی بهتری می گیرد و فرد دیگر، با مطالعه ی همان دروس در صبح های زود موفق می شود. اما باید بگوییم که این پیش فرضها، درباره دروس مختلف متفاوت است. در واقع مطالعه ی بعضی دروس در صبح زود، بازدهی بیشتری دارد و برخی دیگر از دروس را بهتر است شبها قبل از خواب بخوانیم.

خواب شب پنج مرحله دارد که از خواب سبک شروع می شود. سپس در نیمه شب به عمیق ترین مرحله می رسد و پس از آن دوباره به سمت سبک شدن پیش می رود و در نهایت به بیدار شدن از خواب ختم می شود. در بین این مراحل، مرحله ای وجود دارد که در آن خواب می بینیم. در واقع مغز، بعد از آن که همه اندام ها به خواب رفتند و غیرفعال شدند، فرصت پیدا می کند تا اتفاقاتی را که در طول روز افتاده است. مجددا بررسی کند. وقتی در طول روز مطالعه می کنید، مغز شما علاوه بر تمرکز بر روی مطالب خوانده شده، باید بر روی حواس دیگرتان (مثل بینایی شنوایی و… نیز تمرکز داشته باشد و فعالیت آنها را ساماندهی کند. همچنین لازم است فعالیت اندام های شما نیز کنترل شود. به همین علت مغز فرصت کمتری دارد تا بر روی مطالب خوانده شده تمرکز کند و به صورت موقت، آنها را به حافظه کوتاه مدت می فرسند. در هنگام خواب عمیق، مغز با بررسی اتفاقات روزانه و مطالب که یاد گرفته ید، به ساماندهی بخشی از آنها می پردازد. بعضی را از حافظه کوتاه مدت پاک می کند، بعضی را در حافظه کوتاه مدت نگه می دارد و بعضی مطالب را از حافظه کوتاه مدت به حافظه بلند مدت می فرستند. مطالعه قبل از خواب کمک می کند مطالب جدید در جایگاهی در مغز قرار بگیرند و سپس در مرحله خواب عمیق، به حافظه بلندمدت انتقال پیدا کنند و در آن تثبیت شوند. پس علت اینکه هنگام صبح، پاسخ همان مسئله ای را پیدا می کنید که قبل از خواب فکر شما را درگیر کرده بود، انجام این فرآیندهای ساماندهی در مغز و در مرحله عمیق خواب است.

با توجه به جابجایی‌هایی که بین حافظه کوتاه مدت و بلندمدت در هنگام خواب صورت می گیرد بازدهی مطالعه برخی دروس، درست پیش از خواب یا چند ساعت مانده به خوابیدن، می تواند بسیار بیشتر از چیزی باشد که فکر می کنید. ساعات پیش از خواب، زمان بسیار مناسبی برای مطالعه ی دروس حفظی است. حفظ کردن لغات درس زبان، خواندن تاریخ ادبیات و اعلام از روی خلاصه نویسی ها یا فلش کارتها حفظ کردن مترادفها و متضادها و صرف افعال در درس عربی، مطالعه تاریخ و جغرافیا، حفظ کردن تعریف مفاهیم و فرمول ها در درس شیمی و مطالعه ی مباحث مقایسه ای در دروس حفظی (مثلا مقایسه چرخه های مختلف قند و انرژی در درس زیست شناسی) از بهترین انتخاب هایی است که می توانید در ساعات قبل از خواب شب داشته باشید.

البته بازدهی مطالعه، برای بعضی دروس در ساعات ابتدایی صبح، خیلی بیشتر است. درس هایی که باید برای آنها مسئله حل کنید؛ مثل ریاضی، هندسه، فیزیک، آمار و بخش های ژنتیک و اکولوژی جمعیت در زیست شناسی، از جمله این دروس هستند. سعی کنید جدول برنامه ریزی خود را طوری تنظیم کنید که دروس دارای مسئله، در ساعات صبح و دروس حفظی در ساعات پایانی شب قرار بگیرند. این کار باعث می شود هم مسائل خود را راحت تر حل کنید و هم مطالب حفظی را سریع تر راحت تر و با نیاز بسیار کمتری به مرور یاد بگیرید.

علاوه بر موارد ذکر شده، اگر در طول روز و هنگام درس خواندن احساس خواب آلودگی زیادی داشته باشید. درحدی که به تمرکز شما ضربه بزند بهترین راه حل این است که یک خواب کوتاه شش تا ده دقیقه ای را تجربه کنید. این خواب کوتاه، باعث بازیابی فعالیتهای مغزی می شود و کمک می کند مغز احساس نشاط خود را مجددا به دست بیاورد. تحقیقات نشان داده است که یک چرت کوتاه شش دقیقه ای، معادل ۸ ساعت تمرکز کامل، روی یادگیری تاثیر دارد.

هدی هدایتی-کارشناسی ارشد برنامه ریزی